Kati

Wāhanga 2 - Te Kīngitanga

“Kātahi anō taku rākau ka hoki mai, ka hoki nei au e kore anō e ara mai te rau o taku patu” Nā Kīngi Pōtatau

I ngā tau 1830 i te pā o Ōrangituapeka i tū a Kīngi Pōtatau Te Wherowhero me tana whakapuaki i te maungārongo ki te iwi o Taranaki, katoa ngā riri pakanga i waenganui i a Taranaki me Te Kīngitanga i mutu i taua rā, i noho ko te maungārongo hei tatau pounamu ki waenganui i ēnei iwi. Ko tēnei hononga e kitea tonutia ana i ēnei rā. Ko tēnei wāhanga e aro ana ki te tatau pounamu kei waenganui i Te Kīngitanga me Taranaki.

E toru ngā kaupapa matua, e whā ngā ngohe.

Te wāhanga o TMoA

Te Whenu

Te Whainga Paetae

Kaupapa Matua

Te mahi hokohoko

Ngā mahi a te ākonga

Tikanga ā-Iwi

Te Ao Hurihuri

5.2

Ka whakamārama i ngā whakapono me ngā mahi a ngā tāngata o mua kua waihanga i te porihanga o Aotearoa.

Te Maungārongo

 

“He moungārongo tēnei nāku, kua mutu kua mutu, kua hoki au ināianei e kore au e hoki mai. Ko ō whenua kua mau anō i a koe i runga anō i tō kaha ki te whawhai ki au, kātahi ka whati taku ringa i te rā e whiti ana.”

 

Kei runga ake nei ko ngā kōrero i puta i te māngai o Kīngi Pōtatau i te wā i whakapuaki ia i te maungārongo ki ngā iwi o Taranaki i Ōrangituapeka.

 

Mai i ngā kōrero kua rangahaua kētia e te ākonga mō ngā pakanga o Ōrangituapeka. Ko tā te kaiako mahi he tuku i tēnei kōrero ki ngā ākonga ka tuku i a rātou ki whakamārama.

 

 

Te whakapuakitanga o te maungārongo

He mahi takirua

 

Mai i ngā kōrero kua tukuna ki ngā ākonga mō Ōrangituapeka me ngā kōrero i puta i te māngai o Kīngi Pōtataui te wā i whakapuaki ia i te maungārongo ki ngā iwi o Taranaki.

 

Ko tā ngā ākonga mahi he tuhi i ā rāua ake whakamāramatanga mō ngā kōrero a Kīngi Pōtataukei raro iho nei.

 

“He moungārongo tēnei nāku, kua mutu kua mutu, kua hoki au ināianei e kore au e hoki mai. Ko ō whenua kua mau anō i a koe i runga anō i tō kaha ki te whawhai ki au, katahi ka whati taku ringa i te raa e whiti ana.”

 

Ngā Toi

Toi Ataata

5

Ka tūhura, ka whakawhanake, ka whai mōhiotanga, ka whai māramatanga:

ki te whakawhanake i ngā ariā me ngā mātāpuna o te kaitoi; 

ki ngā tūāhua whakaawe.

Kīwai o te kete

Ko ngā whenua o Taranaki me ngā whenua o Waikato i kaha patua e te raupatu, i kaha murua e te kāwanatanga. Mai i ēnei mahi a te kāwanatanga i puta te kōrero a Kīngi Tāwhiao

 

 “Kei i Waikato tētehi kīwai o te kete, kei a Taranaki tētehi kīwai o te kete.”

 

Ko tā te kaiako mahi he wānanga tahi i tēnei kaupapa me ngā ākonga. Ka ohia

manomano i ngā hua o te wānanga.

He hanga kete

Mahi takitahi

Mai i ngā kōrero kua wānangahia e te ākonga mō te kīwai o te kete, ko tā te ākonga mahi he hanga tētehi kete.

Mā te kaiako e whakaako i tēnei pūkenga ki ngā ākonga.

Mutu ana te āta whakamārama i ngā tikanga me ngā āhuatanga hanga kete, ko tā te ākonga mahi he hanga kete hei whakaatu i te tikanga o te kōrero a Tāwhiao.

Hangarau

 

 

 

Te Whakaharatau Hangarau

5.2

 

Ka tātari i ā rātou mahere hoahoa me ngā mahere hoahoa a ērā atu ki te:

• tautohu i ngā whakatakotoranga pai ake; • kōwhiri i ngā rawa e tika ana;

• whakarite i te hātepe.

Tekau Mā Rua

 

Hei āwhina i a Tohu rāua ko Te Whiti i Parihaka i tuku a Tāwhiao i ētehi tangata tekau mā rua ki Taranaki noho atu ai.

 

Ko te ingoa o tēnei kāhui ko “Te Tekaumārua” E ai ki ētehi kōrero he pakeke te katoa, ki ētehi he tamariki, ki ētehi he whānau i tukuna. He uri tonu nā te Tekaumārua e noho tonu ana ki Taranaki ki a Ngāruahinerangi ko te whānau Nukutarawhiti me te whānau Matahaere.

 

Ko tēnei momo āhuatanga i pupuru tonu i te whakaputanga a Kīngi Pōtatau kia renarena ai te taukaea ki waenganui i a Taranaki me Waikato.

 

Ko tā te kaiako mahi he whakamārama i ngā kōrero mō Te Tekaumārua, kātahi rātou ka huri ki ngā ngohe.

 

 

 

Te Tekaumārua (he rangahau)

He mahi Takitoru

 

Mai i ngā kōrero kua whāngaihia ki ngā ākonga mō te Tekaumārua ko tā te ākonga mahi he rangahau i ngā pitopito kōrero mō tēnei kaupapa.

 

Ko te Tekaumārua te kaupapa, mā te ākonga e rangahau te kaupapa nei ka whakautuhia ēnei pātai:

 

He aha te Tekaumārua?

Ko wai rātou?

Nō whea rātou? Nō tēwhea iwi/hapū ō Tainui?

He aha tā rātou mahi?

 

 

Te Reo

Ā-Tā

Puna Reo

5.2

Ka hāngai ngā kupu me te āhua tonu o te whakatakoto kupu ki te kaupapa

Tekaumārua

He mahi Takitahi

 

Mai i ngā kōrero kua whāngaihia ki ngā ākonga mō te Tekaumārua ko tā te ākonga mahi he whakarite i tētehi Tekaumārua mō tētehi horopaki ka tukuna e te kaiako.

Hei Tauira:

Ka tuku te kaiako i tētehi horopaki ki ngā ākonga

·         Pakanga

·         Te hanga whare

·         Te whakahaere rā whānau?

Me whakarite e ngā ākonga tētehi rōpū Tekaumārua ki te āwhina i ngā mahi o tētehi o ēnei horopaki. Mā ngā tauira ngā haepapa o ia tangata Tekaumārua e āta whakarite kia hāngai ki te horopaki.